Co właściwie znaczy „oddycha”
Hasło „piana oddycha” albo „piana nie oddycha” miesza dwie różne rzeczy. Pierwsza to przepływ powietrza przez przegrodę, czyli nieszczelność. Druga to dyfuzja pary wodnej: cząsteczki wody przenikają przez materiał z miejsca, gdzie jest jej więcej (ciepły dom zimą), tam, gdzie jest jej mniej (zimne powietrze na zewnątrz), nawet przez szczelną przegrodę.
Warunki techniczne odpowiadają na pierwsze pytanie jednoznacznie: przegrody zewnętrzne, ich połączenia (także dachu ze ścianami) i przejścia instalacji projektuje się i wykonuje pod kątem całkowitej szczelności na przenikanie powietrza (załącznik nr 2, pkt 2.3.1). Dach, który „oddycha” powietrzem, jest po prostu nieszczelny.
Drugie pytanie, o parę wodną, jest ważniejsze dla więźby. I tu rodzaje piany naprawdę się różnią.
Współczynnik μ i Sd w liczbach
Współczynnik oporu dyfuzyjnego μ mówi, ile razy materiał gorzej przepuszcza parę niż warstwa powietrza tej samej grubości. Pomnożony przez grubość w metrach daje Sd, czyli grubość warstwy powietrza o takim samym oporze.
| Materiał | μ | Sd dla typowej grubości |
|---|---|---|
| Piana otwarta, ogólnie (PU Europe) | poniżej 15 | 25 cm: poniżej 3,75 m |
| H2Foam Lite (Huntsman) | 3,3 | 25 cm: ok. 0,83 m |
| Crossin Attic Soft | 3 | 25 cm: ok. 0,75 m |
| Piana zamknięta, ogólnie (PU Europe) | 50–150 | 16 cm: 8–24 m |
| Crossin Hard 40 | co najmniej 60 | 16 cm: co najmniej 9,6 m |
Wartości Sd policzyliśmy sami z μ i grubości. Kb.pl podaje podobne zakresy: 3–7 dla piany otwartej i 60–150 dla zamkniętej.
Wniosek: 25 cm piany otwartej stawia parze opór porównywalny z niecałym metrem powietrza, czyli niewielki. 16 cm piany zamkniętej to opór od kilku do kilkudziesięciu metrów powietrza, czyli ok. 10–30 razy większy niż 25 cm piany otwartej. Piana zamknięta w dużym stopniu sama zatrzymuje parę, a otwarta nie.
Punkt rosy w dachu
Zimą powietrze w domu ma więcej pary niż powietrze na zewnątrz. Para dyfunduje przez ocieplenie na zewnątrz i po drodze się ochładza. Jeśli trafi na zimną warstwę, która słabo ją przepuszcza, np. deskowanie z papą albo folię o dużym oporze, może się na niej skroplić. To jest punkt rosy w przegrodzie.
Warunki techniczne nie zakazują kondensacji całkowicie. Paragraf 321 mówi, że we wnętrzu przegrody nie może występować zawilgocenie narastające w kolejnych latach. Załącznik nr 2 (pkt 2.2.5) dopuszcza kondensację zimą, o ile przegroda pozwoli wodzie wyparować latem i nie dojdzie do degradacji materiałów. Sprawdza się to obliczeniem według normy PN-EN ISO 13788, do której odsyłają warunki techniczne.
Zasada, która z tego wynika: warstwy od środka powinny przepuszczać parę słabiej, a warstwy od zewnątrz łatwiej. Wtedy para, która dostanie się do ocieplenia, ma którędy wyjść. Tak są zbudowane przekroje producenta, które opisujemy niżej: paroizolacja od środka, membrana paroprzepuszczalna od zewnątrz.
Kiedy potrzebna jest paroizolacja
Piana otwarta. Tu źródła mówią różne rzeczy, więc pokazujemy wszystkie:
- cenauslug.pl wymienia natrysk piany otwartej bez szczelnej paroizolacji od strony pomieszczeń jako błąd prowadzący do skraplania pary w izolacji, a przekonanie, że piana otwarta „sama reguluje wilgotność”, jako mit;
- ewapur.pl, wykonawca ze Śląska, pisze, że przy pianie otwartej folia paroizolacyjna jest niepotrzebna;
- producent Crossin w obu swoich przekrojach poddasza (na membranę i na deskowanie) pokazuje paroizolację między pianą a płytami g-k;
- kb.pl opisuje folię paroizolacyjną jako warstwę między izolacją a płytami g-k.
Warto też rozróżnić dwie funkcje. Huntsman opisuje swoją pianę otwartą H2Foam Lite jako izolację termiczną i barierę powietrzną, stosowaną m.in. w poddaszach wentylowanych i niewentylowanych. Bariera powietrzna ogranicza przepływ powietrza przez przegrodę, ale przy μ ok. 3 nie jest barierą dla pary. To, że piana uszczelnia dach przed przeciągami, nie odpowiada więc na pytanie o paroizolację.
Nasze stanowisko: rozstrzyga projekt dachu albo karta systemu, którego używa wykonawca. Jeśli ani projekt, ani karta nie mówią jasno, że paroizolacja jest zbędna, bezpieczniej zbudować układ z rysunków producenta, czyli z paroizolacją.
Piana zamknięta. Ma tak duży opór dyfuzyjny, że sama działa jak bariera. Murator przy dachu płaskim ocieplanym od zewnątrz pianą zamkniętą o μ ok. 60 pisze, że paroizolacja nie jest potrzebna (kwiecień 2025). Za to drewno pod pianą zamkniętą musi być suche, bo wilgoć nie ma którędy uciec. Cenauslug.pl uznaje wilgotność więźby powyżej 15% za ryzykowną.
Membrana wysokoparoprzepuszczalna
W przekroju Crossin dla dachu z membraną układ od zewnątrz jest taki: pokrycie, łaty, pustka powietrzna, membrana paroprzepuszczalna, piana, pustka na stelaż, paroizolacja, płyty g-k. Membrana jest na zewnątrz piany i łatwo przepuszcza parę, a nad nią jest wentylowana przestrzeń pod pokryciem. To realizacja zasady z poprzedniego rozdziału.
Crossin zmierzył dla połączenia swojej piany z konkretną membraną równoważną dyfuzyjnie grubość warstwy powietrza Sd do 0,2 m. To wynik dla jednej pary produktów. Cenauslug.pl ostrzega przed błędem, w którym piana wypycha membranę i blokuje szczelinę wentylacyjną pod pokryciem. Wtedy para, która przeszła przez membranę, nie ma gdzie odparować.
Pełne deskowanie z papą
W drugim przekroju Crossin na deskowaniu albo płycie OSB leży membrana paroprzepuszczalna, a nie papa. Dach z papą na pełnym deskowaniu to inny układ: od zewnątrz jest wtedy warstwa, która nie jest membraną paroprzepuszczalną, a bywa, że nie ma nad nią szczeliny wentylacyjnej.
Takiego układu nie ma na rysunkach producenta, więc nie zakładaj, że piana „sobie poradzi”. Przed natryskiem:
- Sprawdź, co leży na deskowaniu i czy między pokryciem a papą albo deskami jest przestrzeń wentylowana.
- Zmierz wilgotność desek i krokwi. Karty producentów dopuszczają podłoże do 15–19%.
- Poproś projektanta albo audytora o sprawdzenie kondensacji dla tego konkretnego dachu według PN-EN ISO 13788.
- Ustal, czy w tym układzie potrzebna jest paroizolacja od środka i jak szczelna.
Czasem rozwiązaniem jest zmiana pokrycia albo wykonanie szczeliny przy remoncie dachu. Taka decyzja należy do projektanta, nie do ekipy z agregatem.
Co sprawdzić przed natryskiem na membranę
Zapytaj, jaka membrana leży pod pokryciem, i poszukaj jej karty. Sprawdź, czy jest cała, czy nad nią jest pustka pod łatami i czy producent membrany dopuszcza natrysk piany. Zmierz wilgotność krokwi: karty producentów piany dopuszczają 15–19%. Jeśli membrana jest stara albo nieznana, lepiej to wyjaśnić przed natryskiem niż po zakryciu jej pianą.
Ściana szkieletowa i strop: inne rysunki, ta sama logika
Ten sam producent rysuje inne układy dla innych przegród. W przekroju ściany o drewnianym szkielecie Crossin pokazuje od środka: okładzinę wewnętrzną, pianę otwartą między słupkami stelaża, płytę poszycia, folię i okładzinę zewnętrzną. Osobnej paroizolacji na tym rysunku nie ma. W przekroju stropu piana otwarta leży między belkami na stropie żelbetowym, pod płytą OSB albo podłogą.
To pokazuje, że „z paroizolacją” albo „bez” nie jest cechą piany, tylko konkretnej przegrody: tego, co jest od środka, co od zewnątrz, i czy na zewnątrz para ma którędy uciec. W ścianie szkieletowej znaczenie ma rodzaj płyty poszycia i folii po stronie zewnętrznej. Sprawdź je w projekcie domu, zanim zdecydujesz o natrysku, a o zasadach dla takich ścian piszemy na stronie domy szkieletowe.
Objawy, że coś jest nie tak
- zawilgocone deskowanie i krokwie, widoczne np. z nieocieplonej części strychu albo przy okapie;
- zacieki na płytach g-k;
- zapach stęchlizny i pleśń, przed którą ma chronić § 321 warunków technicznych.
Jeśli widzisz takie objawy, zmierz wilgotność drewna i poproś o oględziny dachu. Typowe błędy wykonania, które do nich prowadzą, opisujemy w artykule błędy przy natrysku piany.
Mit „dom nie oddycha”
Słychać, że po natrysku piany „dom przestaje oddychać”. Z punktu widzenia powietrza to dobrze: warunki techniczne wymagają szczelnych przegród, a świeże powietrze ma dostarczać wentylacja. Związek producentów SIPUR podaje, że wentylacja odprowadza ok. 95% pary z domu, a wymiana powietrza ma znacznie większe znaczenie niż „oddychanie” ścian. To stanowisko branży, ale zgodne z zasadą szczelności z warunków technicznych.
Z punktu widzenia pary wodnej odpowiedź zależy od piany: otwarta przepuszcza parę, zamknięta prawie wcale. W obu przypadkach dom potrzebuje sprawnej wentylacji, a dach przemyślanego układu warstw. Więcej o tym, którą pianę gdzie stosować, w artykule piana otwarto- czy zamkniętokomórkowa. Układ warstw na skosach opisuje strona ocieplenie poddasza i dachu skośnego.