Krótko: palna, ale nie „jak benzyna”
Piana poliuretanowa jest tworzywem organicznym i się pali. Producenci dodają do niej środki opóźniające palenie; związek producentów SIPUR wymienia związki fosforu i halogenów. Ten sam związek podaje, że nowsze poliuretany mają podwyższoną odporność ogniową i krótkotrwale znoszą temperaturę do 250°C, zależnie od składu. To stanowisko branży, więc w pierwszej kolejności warto patrzeć na dokument konkretnego produktu: deklarację właściwości użytkowych i kartę techniczną.
W tych dokumentach piana ma zwykle klasę reakcji na ogień E. Żeby zrozumieć, co to znaczy, trzeba zajrzeć do normy PN-EN 13501-1 i do warunków technicznych.
Co znaczy klasa E
Norma PN-EN 13501-1 dzieli wyroby budowlane na klasy reakcji na ogień od A1 do F, z dodatkowymi oznaczeniami dymienia (s1–s3) i płonących kropli (d0–d2). Warunki techniczne (załącznik nr 3, tabela 1) tłumaczą je na określenia używane w przepisach:
| Określenie w przepisach | Klasy według PN-EN 13501-1 |
|---|---|
| niepalne | A1, A2 |
| palne, niezapalne | B |
| palne, trudno zapalne | C, D-s1 |
| palne, łatwo zapalne | D-s2, D-s3, E, F |
| samogasnące | co najmniej E |
| intensywnie dymiące | m.in. E i F |
Piana klasy E jest więc w języku przepisów jednocześnie łatwo zapalna i samogasnąca. Obie rzeczy są prawdą. Gdy producent pisze o „własnościach samogasnących” (Crossin), mówi o tej samej klasie E, a nie o tym, że piana się nie pali. Gdy kb.pl pisze, że pianka PUR jest łatwopalna w przeciwieństwie do wełny mineralnej, też ma rację.
Jakie klasy deklarują producenci
| Wyrób | Klasa samego wyrobu | Klasa w układzie z płytą |
|---|---|---|
| Piana zamkniętokomórkowa, ogólnie (PU Europe) | zwykle E, zakres od C-s3,d0 do F | do B-s1,d0 w zastosowaniu końcowym |
| Piana otwartokomórkowa, ogólnie (PU Europe) | F | nie podano |
| H2Foam Lite, otwarta (Huntsman) | E | nie podano |
| Crossin Attic Soft, otwarta | E | B-s1,d0 z płytą g-k 12,5 mm; zabudowa poddasza REI 30 |
| Crossin Hard 40, zamknięta | E | nie podano |
| Purex Box Pro, zestaw do samodzielnej aplikacji | E | nie podano |
PU Europe zaznacza, że klasy w jego tabeli dotyczą „gołych” produktów, a klasyfikacja w zastosowaniu końcowym może osiągnąć B-s1,d0. Ciekawostka: dla piany otwartej stowarzyszenie podaje ogólnie klasę F, a konkretne produkty otwarte, które sprawdziliśmy, deklarują E. Dlatego zawsze patrz na deklarację tego produktu, który będzie natryskiwany.
Jak to wygląda w dokumentach
W deklaracji właściwości użytkowych Crossin Hard 40 pierwsza zasadnicza charakterystyka to „reakcja na ogień: E”, a przy „ciągłym spalaniu żarzącym” jest skrót NPD, czyli właściwość nieustalona. W karcie technicznej Crossin Attic Soft obok klasy E stoją dwie dodatkowe pozycje z przypisami: B-s1,d0 z opisem układu z płytą g-k i oznaczenie NRO z odwołaniem do warunków technicznych, czyli element nierozprzestrzeniający ognia. Przypis zaznacza, że za klasyfikację wyrobu wprowadzanego na rynek odpowiada producent.
Czytaj więc przypisy. Wyższa klasa w karcie prawie zawsze dotyczy układu z okładziną, a nie samej piany.
Klasa wyrobu to nie to samo co odporność ogniowa przegrody
Klasa reakcji na ogień (A1…F) opisuje, jak sam materiał zachowuje się przy zapaleniu. Odporność ogniowa (np. REI 30, EI 30) opisuje, przez ile minut cała przegroda, czyli np. dach z pianą i zabudową, zachowuje nośność (R), szczelność (E) i izolacyjność (I) w pożarze. To dwie różne skale i dwa różne badania.
Producent Crossin podaje dla swojej piany otwartej:
- klasę E dla samego wyrobu;
- klasę B-s1,d0 dla układu: piana na podkładzie palnym albo niepalnym, okładzina z płyty g-k 12,5 mm na konstrukcji drewnianej albo metalowej;
- odporność ogniową REI 30 dla „systemowej zabudowy poddaszy” dachów drewnianych według raportu klasyfikacyjnego LBO-077-KZ/21.
Na stronie o tym badaniu Crossin pisze, że przegrodę buduje się w systemie zaproponowanym przez producenta płyt, a badania powtórzyło ITB. Szczegółów układu (rodzaj i liczba płyt, stelaż) na stronie nie ma. Jeśli zależy Ci na REI 30, poproś wykonawcę i firmę od zabudowy o opis tego systemu i zbudujcie dokładnie taki układ. Zmiana płyty, stelaża albo grubości piany oznacza, że wynik badania przestaje Cię dotyczyć.
§ 219: poddasze mieszkalne i palna więźba
Warunki techniczne w § 219 ust. 2 mówią, że w budynkach ZL III, ZL IV i ZL V poddasze użytkowe przeznaczone na cele mieszkalne lub biurowe powinno być oddzielone od palnej konstrukcji i palnego przekrycia dachu przegrodami o klasie odporności ogniowej EI 30 w budynku niskim i EI 60 w średniowysokim i wysokim. Kategoria ZL IV to według § 209 budynki mieszkalne.
Jednocześnie § 213 zwalnia budynki mieszkalne jednorodzinne do trzech kondygnacji nadziemnych z wymagań § 212 (klasa odporności pożarowej budynku) i § 216 (klasy odporności ogniowej elementów). Paragrafu 219 w tym zwolnieniu nie ma. Jak to stosować w konkretnym domu jednorodzinnym, rozstrzyga projektant, a w razie wątpliwości rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Nie opieramy się tu na własnej interpretacji i nie radzimy, żeby robił to wykonawca piany.
Ust. 1 tego samego paragrafu dotyczy dachów o powierzchni ponad 1000 m², czyli raczej hal: przekrycie ma być nierozprzestrzeniające ognia, a palna izolacja oddzielona od wnętrza przegrodą co najmniej R E 15. To ważne przy ocieplaniu dużych budynków gospodarczych pianą od środka.
Piana natryskowa a płyty PIR
Nazwy brzmią podobnie, ale to różne wyroby. Płyty PIR są produkowane fabrycznie według normy EN 13165 (PU Europe), mają własne deklaracje i klasy. Piana natryskowa jest wytwarzana na budowie i objęta normą EN 14315-1, która obejmuje natryskowe pianki PUR i PIR. Klasy płyty, często lepszej, nie można przenosić na pianę z agregatu.
PIR inaczej zachowuje się w ogniu niż zwykła piana. W badaniu PU Europe dach z płytami PIR pod płonącymi panelami fotowoltaicznymi zwęglił się tylko do ok. 25% grubości izolacji, a dolna część i paroizolacja pozostały nieuszkodzone. To jednak badanie płyt na dachu płaskim, prowadzone przez organizację branżową, a nie badanie piany natryskowej na poddaszu.
Ogień w czasie natrysku
Ryzyko pożarowe dotyczy nie tylko gotowej piany, ale też samego dnia prac. Reakcja składników wydziela ciepło (SIPUR), dlatego producent piany zamkniętej Crossin Hard 40 zaznacza, że pojedyncza warstwa nie może przekraczać 35 mm, a kolejną nakłada się dopiero, gdy poprzednia ostygnie poniżej 30°C. Przy pianie otwartej ten sam producent zaleca odwrotnie, warstwy jak najgrubsze, ponad 100 mm. To dwa różne materiały i każdy ma swoje zasady.
ACC wymienia wśród obowiązków wykonawcy wygaszenie źródeł zapłonu i unikanie wysokiej temperatury oraz otwartego ognia przy miejscu natrysku. Instrukcja pianki w puszce Polynor każe wykluczyć otwarty ogień, a karta zestawu Purex Box Pro ostrzega, że butle zawierają gaz pod ciśnieniem i ogrzanie grozi wybuchem. Karta charakterystyki składnika z izocyjanianem Crossin podaje, że produkty jego rozkładu mogą zawierać tlenki węgla i azotu oraz cyjanowodór.
W praktyce: w dniu natrysku na poddaszu i pod nim nie pracuje nikt z otwartym ogniem, nie spawa się i nie szlifuje metalu, a kominek i piec na paliwo stałe pod natryskiwanym dachem są wygaszone. Ustal to z wykonawcą przed terminem.
Co z tego wynika w praktyce
- Na poddaszu mieszkalnym piana nie zostaje odkryta. Zakrywa ją zabudowa, najlepiej w układzie, dla którego producent podaje klasę albo odporność ogniową.
- Poproś o deklarację właściwości użytkowych konkretnej piany i sprawdź klasę reakcji na ogień. Jeśli wykonawca deklaruje „niepalną pianę”, poproś o dokument.
- Zapytaj projektanta o § 219, zanim zamówisz zabudowę. Łatwiej od razu zbudować właściwy układ płyt niż go potem poprawiać. Orientacyjne ceny zabudowy podajemy w artykule ocieplenie poddasza pianą: cena za m².
- W garażu, kotłowni i budynku gospodarczym nie zostawiaj odkrytej piany przy źródłach ciepła i w miejscach, gdzie pracuje się z ogniem, np. przy spawaniu czy szlifowaniu metalu. Klasa E dotyczy właśnie odkrytego wyrobu.
- Przejścia kominów i przewodów spalinowych przez ocieplony dach rozwiązuje projektant razem z producentem komina. Nie zakładaj, że piana „sama się uszczelni” przy kominie.
Więcej o całym układzie warstw na skosach jest na stronie ocieplenie poddasza i dachu skośnego. O tym, jakie dokumenty brać od wykonawcy, piszemy w artykule jak sprawdzić wykonawcę piany, a o zdrowiu w czasie natrysku w tekście czy piana PUR jest szkodliwa.