Co w pianie jest szkodliwe
Piana PUR powstaje na budowie z dwóch płynnych składników, które pistolet miesza w chwili natrysku. Jeden to mieszanina polioli. Drugi to izocyjanian: w H2Foam Lite polimerowy MDI, w Crossin „mieszanina aromatycznych poliizocyjanianów, głównie diizocyjanianu difenylometanu”. Reakcja zaczyna się po kilku sekundach: karty Crossin, Huntsman i Purex podają czas startu od 2 do 7 sekund. Z dwóch płynów powstaje stała piana.
Zagrożenie dotyczy więc głównie płynnego izocyjanianu, jego par i mgły z pistoletu. Karty charakterystyki składnika z MDI (Crossin, Purex Box Pro) wymieniają m.in.:
- H334: może powodować objawy alergii lub astmy lub trudności w oddychaniu w następstwie wdychania;
- H317: może powodować reakcję alergiczną skóry;
- H351: podejrzewa się, że powoduje raka;
- H373: może powodować uszkodzenie narządów poprzez długotrwałe lub powtarzane narażenie.
Karta Purex Box Pro dodaje, że osoby z astmą, egzemą albo chorobami skóry powinny unikać kontaktu z produktem, a objawy po nadmiernym narażeniu dróg oddechowych mogą utrzymywać się przez kilka godzin.
Podczas natrysku: nikogo poza ekipą
Najdokładniejsze zasady, jakie znaleźliśmy, podaje karta H2Foam Lite (Huntsman). Wszystkie osoby poza przeszkolonymi wykonawcami mają opuścić miejsce pracy i być poza budynkiem albo co najmniej 15 m od niego przez cały natrysk i 24 godziny po nim. Producent dodaje, że od tej reguły nie ma wyjątków. W czasie natrysku wymagana jest wentylacja 40 wymian powietrza na godzinę, a wykonawcy i pomocnicy mają kombinezon, odzież chemoodporną i aparat oddechowy z dopływem świeżego powietrza, także przez 2 godziny po natrysku.
ACC, amerykańskie stowarzyszenie branży chemicznej, pisze krótko: w czasie montażu w domu nie powinno się przebywać, a o tym, kiedy wrócić, powinien poinformować wykonawca.
W praktyce oznacza to, że domownicy wyprowadzają się na dobę, a nie „wychodzą na chwilę na spacer”. Dotyczy to też osób pracujących zdalnie. Huntsman mówi o 15 metrach od miejsca natrysku, więc w zabudowie bliźniaczej albo szeregowej warto wcześniej uprzedzić sąsiadów.
Po natrysku: ile wietrzyć i kiedy wrócić
Huntsman podaje czas powrotu zależny od wentylacji:
| Wymiany powietrza na godzinę | Powrót ekipy i pracowników | Powrót pozostałych osób |
|---|---|---|
| 0,3 | 24 h | 24 h |
| 1 | 12 h | 24 h |
| 10 | 4 h | 24 h |
| 40 | 1 h | 2 h |
Inne źródła podają różne liczby:
- ACC: przy natrysku zawodowym niektórzy producenci zalecają 24 godziny przed ponownym zamieszkaniem, przy niskociśnieniowych zestawach dwuskładnikowych niektórzy jedną godzinę.
- Crossin: po natrysku wietrzyć do zaniku zapachu, a gdy wentylacja nie wystarcza, zapewnić wymuszony ruch powietrza. Pełne właściwości mechaniczne piana otwarta uzyskuje po 24 godzinach, zamknięta po 48.
- ewapur.pl (wykonawca): wentylacja 2–4 godziny, bezpieczne użytkowanie po 24 godzinach.
- cenauslug.pl: utwardzanie i odgazowanie 48 godzin.
Bezpieczny plan: przyjmij co najmniej 24 godziny poza domem, chyba że karta produktu, którego użyje wykonawca, mówi wyraźnie inaczej przy wentylacji, którą naprawdę da się zapewnić. Termin powrotu zapisz w umowie.
Zapach nie jest wskaźnikiem bezpieczeństwa
Karta charakterystyki składnika z MDI (Purex Box Pro) ostrzega, że MDI można wyczuć dopiero wtedy, gdy dopuszczalne stężenie w pracy jest znacznie przekroczone. Brak zapachu w czasie natrysku nie znaczy więc, że powietrze jest czyste. Z drugiej strony zapach po utwardzeniu nie musi oznaczać izocyjanianów; producent Crossin po prostu każe wietrzyć „do zaniku zapachu”. Jeśli po kilku dniach zapach się utrzymuje, zgłoś to wykonawcy i poproś o kontakt z producentem systemu, podając numer partii z beczek.
Utwardzona piana: co mówią badania emisji
Dla trzech pian, których dokumenty sprawdziliśmy, producenci podają klasę A+ we francuskiej klasyfikacji emisji lotnych związków organicznych: H2Foam Lite (Huntsman), Crossin Attic Soft i Crossin Hard 40 (badanie według PN-EN 16516). Crossin pisze też, że jego piany spełniają krajowe przepisy o wydzielaniu substancji szkodliwych i mogą być stosowane bez ograniczeń w pomieszczeniach kategorii A i B, czyli m.in. w budynkach mieszkalnych.
Związek producentów SIPUR twierdzi, że izolacje PU mają najniższy poziom emisji w pomieszczeniach spośród materiałów izolacyjnych i że natryski powinni wykonywać wykwalifikowani wykonawcy. To stanowisko branży, a nie niezależna ocena.
Karta Crossin Attic Soft podaje też wynik badania odporności na grzyby pleśniowe według PN-EN ISO 846: brak wzrostu. To ważne dla zdrowia domowników, ale dotyczy samej piany. Pleśń na deskowaniu albo krokwiach to sprawa wilgoci w dachu, o której piszemy osobno.
Uczciwie: wyniki dotyczą konkretnych produktów, natryśniętych zgodnie z instrukcją. Nie przenoś ich na każdą pianę. Poproś wykonawcę o kartę techniczną systemu, którego użyje, i sprawdź w niej emisję.
Ograniczenie REACH i szkolenia od 2023 roku
Unia Europejska ograniczyła stosowanie diizocyjanianów rozporządzeniem 2020/1149, opublikowanym 4 sierpnia 2020 roku. Od 24 sierpnia 2023 roku użytkownicy przemysłowi i profesjonalni produktów z co najmniej 0,1% diizocyjanianów muszą przed pracą przejść szkolenie z bezpiecznego stosowania. Szkolenia mają trzy poziomy: ogólny, średniozaawansowany i zaawansowany, a poziom zależy od narażenia przy danej pracy. Ponowna certyfikacja jest wymagana po pięciu latach (Safe Use Diisocyanates).
Karty charakterystyki to potwierdzają. Karta Crossin dla składnika z izocyjanianem ma w części o przepisach napis: od 24 sierpnia 2023 r. wymagane jest odbycie odpowiedniego szkolenia przed użyciem przemysłowym lub profesjonalnym. Karta zestawu do samodzielnej aplikacji Purex Box Pro też wymienia ograniczenie nr 74.
Dla Ciebie wynika z tego jedno: poproś ekipę o zaświadczenia ze szkolenia. To prosty sposób, żeby oddzielić firmę, która zna przepisy, od takiej, która ich nie zna. Listę dokumentów i pytań do wykonawcy zebraliśmy w artykule jak sprawdzić wykonawcę piany.
Kto powinien szczególnie uważać
Karty charakterystyki składnika z MDI wymieniają kilka grup. Osoby z astmą, egzemą albo chorobami skóry powinny unikać kontaktu z produktem, także kontaktu skóry. Osoby uczulone na diizocyjaniany mogą zareagować alergią. Karta Purex Box Pro dodaje, że pracownicy po przebytych schorzeniach typu astmatycznego, zapaleniu oskrzeli albo uczuleniu skóry nie powinni pracować z produktami na bazie MDI, i zaleca nadzór lekarski nad osobami, które mają z nimi kontakt.
Dla domowników to argument, żeby nie skracać czasu poza domem i nie wpuszczać na poddasze nikogo „na chwilę”. Jeśli ktoś w domu choruje na astmę, powiedz o tym wykonawcy przed ustaleniem terminu i zaplanuj dłuższe wietrzenie.
Pytania do wykonawcy o bezpieczeństwo
- Jakiego systemu użyjesz i czy mogę dostać kartę techniczną oraz karty charakterystyki obu składników?
- Ile godzin domownicy mają być poza budynkiem i z czego to wynika: z karty producenta czy z doświadczenia ekipy?
- Jak będzie wietrzone poddasze w czasie natrysku i po nim? Czy ekipa ma wentylatory?
- Jakie środki ochrony ma ekipa? Huntsman wymaga przy natrysku aparatu oddechowego z dopływem świeżego powietrza.
- Czy wszyscy członkowie ekipy mają zaświadczenie ze szkolenia z diizocyjanianów?
- Jak zabezpieczysz resztę domu: klatkę schodową, drzwi, otwory w stropie?
- Kiedy można zacząć zabudowę płytami i wnieść meble?
Dobra firma odpowie na te pytania konkretnie i pokaże dokumenty. Jeśli słyszysz tylko „piana jest zdrowa, można spać w domu”, to sygnał ostrzegawczy, bo tak nie piszą nawet producenci.
Natrysk samemu to inna sytuacja
Zestaw do samodzielnej aplikacji Purex Box Pro ma w butli B ten sam rodzaj izocyjanianu (MDI) co systemy natryskiwane agregatem. Jego karta każe przy słabej wentylacji używać maski z filtrem przeciwgazowym, a przy dłuższej pracy sprzętu niezależnego od powietrza otoczenia. Kiedy samodzielny natrysk ma sens i jak się chronić, opisujemy w artykule pianka do samodzielnego natrysku.
Lista na dzień natrysku
- Przed umową poproś o nazwę systemu, kartę techniczną i karty charakterystyki obu składników.
- Ustal z wykonawcą, ile godzin domownicy mają być poza domem i jak będzie wietrzone poddasze. Zapisz to.
- Wynieś z poddasza rzeczy, których nie chcesz oklejać; piana mocno przywiera i trudno ją usunąć.
- W dniu natrysku nie wchodź „tylko zobaczyć”. Zdjęcia i pomiar grubości zrób po czasie podanym przez producenta.
- Po powrocie wietrz dalej, aż zniknie zapach. Zabudowę płytami zaczynaj po czasie, w którym piana osiąga pełne właściwości.
Pianę trzeba też zakryć od strony pomieszczeń, bo jest palna. Dlaczego i czym, opisujemy w artykule czy piana PUR jest palna. Pytania o konkretny dom możesz zadać przez formularz kontaktowy.